'Fout' Nederland en de Waffen-SS

Al jaren voor de bezetting kende ons land net als de meeste andere Europese landen een aantal fascistische partijen en bewegingen. Alhoewel in Nederland geen sprake was van een algemene ontevredenheid over Het Verdrag van Versailles, bestond er in de jaren dertig wel op andere gebieden grote ontevredenheid die een zekere voedingsbodem voor de fascisten vormde. Ten eerste bestond er bij sommige Nederlanders een sterke weerstand tegen de democratie. Ten tweede waren zij van mening dat er een einde diende te komen aan 'het verslappende parlementaire stelsel' wat in hun ogen enkel verdeeldheid zaaide. Tot slot deed de kracht van de economische crisis (begin jaren dertig) sommigen, in de hoop op een positieve omslag, besluiten de fascisten te steunen.
Een armband met zowel SS-runen als NSB tekens
In Nederland onstonden er begin jaren dertig onnoemelijk veel kleine groepjes die zichzelf als zijnde fascistisch bestempelden. Een van deze zou uiteindelijk een zeer belangrijke rol spelen bij de oprichting van de Nederlandsche SS (later Germaansche SS) in Nederland: De Nationaal Socialistische Beweging (NSB) van Anton Mussert. Aanvankelijk was de NSB een gematigde fascistische beweging. Alhoewel de leider Anton Mussert zeer onder de indruk was van Hitler's NSDAP wees hij de kernpunten in het programma van deze partij: de rassenleer en het antisemitisme, krachtig van de hand. Mussert noemde ze 'on-Nederlands' en nam ze dan ook niet op in het programma van zijn eigen NSB. Aan het einde van 1934 vond er binnen de NSB een zekere kentering plaats. Onder druk van een deel van de NSB achterban, de zogenaamde 'volksen' begon de NSB de 'on-Nederlandse' punten langzamerhand in de partijpolitiek op te nemen. In het partijblad 'Volk en Vaderland' verschenen in toenemende mate artikelen met antisemitische en rascistische boodschappen. Daarnaast drongen de 'volksen' er op aan dat de banden met Duitsland verder werden aangehaald.
De toenadering tot Duitsland kwam vanaf 1936 in een stroomversnelling toen Mussert de radicale 'volkse' Meinout Rost van Tonningen binnenhaalde. Deze stap zou Mussert echter al snel betreuren want met het aantreden van Rost radicaliseerde de NSB sneller dan ooit. Mussert liet de door hem eigenlijk ongewenste radicalisering toch toe omdat hij meende hier een electoraal voordeel uit te kunnen halen. Wellicht, zo dacht hij, was het succes van Hitler's rassenleer en antisemitisme ook in Nederland te bereiken. In 1937 was het het uiten van antisemitisme en op de rassenleer gebaseerde uitlatingen, binnen de NSB een normale zaak geworden. Mussert had inmiddels een openlijke pro-Duitse koers ingezet en had zich min of meer neergelegd bij de nadelen die aan de radicalisering waren verbonden.

Nadat Nederland in de meidagen van 1940 was overrompeld door het Duitse leger meende de NSB-leider dat de regering-Mussert nu slechts een kwestie van tijd was. Zijn veronderstelling dat Nederland enige zelfstandigheid kon behouden werd op 9 juni echter de grond ingeboord.

Anton Mussert
In een ontmoeting met Gottlob Berger van het SS-Amt, werd Mussert op de hoogte gebracht van een bevel van Hitler waarin opdracht werd gegeven om Nederlanders voor de Waffen-SS divisie 'Wiking' te werven. De Nederlanders zouden hun eigen Standarte 'Westland' krijgen. Alhoewel Mussert zijn medewerking niet verleende en zijn leden opriep vooral geen dienst te nemen bij de SS, ging de oprichting wel door. Mussert bleef zijn medewerking weigeren, maar moest concessies doen om zijn eigen hoofd boven water te houden. De Duitsers waren zijn halfslachtige houding namelijk zat en dreigden Rost van Tonningen, ten koste van Mussert, naar voren te schuiven.
Feldmeijer
Om zijn positie te redden ging Mussert in september 1940 akkoord met de oprichting van de Nederlandsche SS. Deze variant van de Algemeine SS in Nederland geleid door Feldmeijer, werd als afdeling van de NSB opgericht, maar viel in de praktijk gewoon onder het bewind van Reichsführer Himmler.

Mussert's houding sloeg nog meer om toen Duitsland de Sovjetunie binnenviel. De NSB diende zijn steentje aan de strijd tegen het verfoeide Bolsjewisme bij te dragen en dus achtte Mussert het wenselijk dat ook NSB'ers aan het oostfront vochten. Daarnaast meende Mussert met 'zijn' deelname aan de strijd een gunstige positie voor Nederland na de overwinning te kunnen opeisen. De NSB verleende zijn medewerking aan de vorming van een Nederlands Vrijwilligerslegioen. Alhoewel Mussert nog vele malen in conflict zou raken met de SS en de bezettingsautoriteiten, riep hij zijn leden op om de wapenen tegen het Bolsjewisme op te nemen.

De NSB leverde vele vrijwilligers (veel mensen van de Weer Afdeling) voor het Legioen en had zijn bezwaar tegen dienstname bij 'Westland' ook laten vallen. Mussert schaarde zich achter de strijd tegen het Bolsjewisme en legde in december 1941 een persoonlijke eed op Hitler af. Mussert hoopte met de toetreding van zoveel mogelijk NSB'ers een zeker mate van controle over het Legioen, dat hij beschouwde als de voorloper van het nieuwe Nederlandse leger, te krijgen. Verder riep Mussert zijn leden op om dienst te nemen met het oog op de taak van Nederland bij de opbouw van het nieuwe Europa. Hoe meer Nederland zou doen, hoe meer het beloond zou worden, zo dacht de NSB-leider. Daarnaast vertrokken vrijwel alle leden van de Nederlandsche SS, formeel ook een NSB organisatie, naar het oostfront. Zij dienden echter voornamelijk in 'Westland' en moesten direct in 1942 een eed op Hitler zweren.


  Tekst: EM 2000 - 2009 vragen en/of opmerkingen: mail
  The symbols on this site serve no political or ideological purpose. The author has no intention to promote any political or ideological ideas.