Hendrik Seyffardt   De Liquidatie van Seyffardt

Hendrik Alexander Seyffardt, marionet in het spel rond het Vrijwilligerslegioen

Seyffardt zag op 1 november 1872 in Breda het eerste levenslicht. Zijn vader was de minister van oorlog A. L. W. Seyffardt in het kabinet Tienhoven. Ook de jonge Seyffardt zou een militaire loopbaan gaan volgen. Nadat hij enige tijd als beroepsofficier in het Nederlandse leger had gediend, werd hij in 1929 in de rang van generaal-majoor benoemd tot chef van de generale staf. In 1930 schopte Seyffardt het tot luitenant-generaal. Vier jaar later verliet Seyffardt na een zeer verdienstelijke loopbaan de krijgsmacht om van zijn pensioen te genieten.

Zijn afscheid van het militaire toneel was echter niet definitief. In 1941 werd hij door de Duitse bezetter overgehaald om zijn medewerking te verlenen aan de oprichting van het Vrijwilligerslegioen Nederland. Wat bracht een gepensioneerde Nederlandse luitenant-generaal ertoe om de Duitse oorlogsvoering te steunen?

Al in 1934 had Seyffardt er geen geheim van gemaakt dat hij sympathieën kende voor het fascisme. De luitenant-generaal schreef artikelen in het NSB-blad 'Volk en Vaderland' en was zelfs korte tijd lid van deze beweging. Het is nooit duidelijk geworden wat Seyffardt voelde toen op 10 mei 1940 het Duitse leger de Nederlandse grens overschreed. Kort na de capitulatie meldde Seyffardt echter dat hij 'een veranderd inzicht' had gekregen en hij sprak van 'een in mij plaats gehad hebbende evolutie'. De luitenant-generaal was onder de indruk geraakt van de plannen van de Duitse bezetter. Een maand na de capitulatie werd Seyffardt weer lid van de NSB. Deze keer koos hij echter voor een geheim lidmaatschap. De ex-generaal had altijd al een grote haat jegens het communisme gekend. Verder was hij allesbehalve een voorstander geweest van de vooroorlogse bezuinigingspolitiek. Aangezien de NSB met betrekking tot deze beide punten een gelijksoortig standpunt innam, kwam Seyffardt vermoedelijk terecht bij de beweging van Mussert.

Seyffardt in zijn generaals uniform
Een echte NSB'er was Seyffardt zeker niet. Alhoewel hij zeer nationalistisch was en in die zin goed aansloot bij de politiek van Mussert, was ook de SS van hem gecharmeerd. Dit is opmerkelijk te noemen omdat de NSB en de SS meer verschillen dan overeenkomsten kenden. Aangezien Seyffardt in tegenstelling tot Mussert geen politieke aspiraties had en zich nooit waagde aan Dietse uitspraken, was hij acceptabel voor de SS. Deze organisatie zag hem als dé aangewezen persoon (lees: marionet) om het plan met betrekking tot de oprichting van het Vrijwilligers Legioen Nederland tot een succesvol resultaat te brengen.

Op verzoek van Reichskommissar Seyss-Inquart werd vermoedelijk op 3 juli 1941 voor het eerst contact gezocht met Seyffardt. Nadat Seyffardt positief had gereageerd op het voorstel om een puur Nederlandse vrijwilligersformatie naar het Oostfront te zenden, werd de luitenant-generaal buiten dienst bij Seyss-Inquart op de thee gevraagd. Op 8 juli spraken de beide, eveneens in aanwezigheid van Rauter en Schmidt, over de plannen. Seyss-Inquart vroeg Seyffardt om Befehlshaber van het legioen te worden hetgeen door de laatstgenoemde positief werd beantwoord. Daarnaast deed Seyffardt toezeggingen om zich eveneens in te zetten voor de werving van Nederlanders. De aanstelling van Seyffardt was geen toeval. Waarom koos de SS voor Seyffardt?

Het op te richten Vrijwilligers Legioen moest zoveel mogelijk een Nederlands initiatief lijken. Met de aanstelling van Nederlandse kaderleden en met de invoering van diverse Nederlandse en NSB symbolen (prinsevlag, wolfsangel) en uniformstukken hoopten de Duitsers de schijn te wekken dat de Nederlanders zich meldden voor een nationale formatie in plaats van een eenheid van de Waffen-SS (wat het in werkelijkheid wél was). De aanstelling van Seyffardt moet ook in dit kader gezien worden. Een succesvolle Nederlandse officier als Seyffardt was zoals deze later zelf zou ondervinden niets meer dan een lokmiddel. Ook Seyffardt wist (nog) niet dat 'zijn' eenheid in werkelijkheid een formatie van de Waffen-SS was.

De taken van Seyffardt begonnen op 10 en 11 juli 1941 toen hij de volgende oproep deed (op de 10e met affiches en op de 11e in de pers) aan de Nederlanders om de wapenen op te nemen tegen het communisme en voor het Legioen te tekenen:

Nederlanders,

Begrijpt dit, bevrijdt u van de onvruchtbare verstarring der "afwachters". Er valt niet meer te wachten want de beslissing is gekomen!

Ik roep u allen op, vrijwilligers, in de eerste plaats hen, die reeds in het wapengebruik geoefend zijn, officieren, onderofficieren en manschappen van het Nederlandse leger, voorts allen, die bereid zijn hun dienst in het belang van ons vaderland te geven.

Nederlanders! Bewijs nu dat gij die naam waard zijt en meldt u met opgave van uw dienstgraad, troepenonderdeel en nadere bijzonderheden omtrent uw kundigheden aan bij een der bureaus van het Vrijwilligerslegioen Nederland.


's-Gravenhage, 10 juli 1941.
H.A. SEYFFARDT,
Luitenant-Generaal b.d.
Oud chef van de generale staf.

Een pand aan de Koninginnegracht te Den Haag diende als hoofdkwartier. Van daaruit zou Seyffardt de werving moeten coördineren. Inmiddels had Arnold Meyer, de aanvankelijke 'initiatiefnemer' en leider van het Zwart Front een andere weg ingeslagen. Meyer vertrouwde het zaakje niet en was bovendien door een massaal verloop van zijn aanhang gedwongen om een ander pad in te slaan. De NSB daarentegen had de bezwaren laten vallen en haar volledige steun aangeboden. Leider Anton Mussert zag het Legioen als een toekomstig Nederlands leger en trachtte door middel van het laten toetreden van veel NSB'ers daar zijn controle over te verkrijgen. Vanaf 11 juli 1941 riep Mussert zijn aanhang op om dienst te nemen bij het Legioen.

Inmiddels begon ook Seyffardt nattigheid te voelen. Aanvankelijk leek de bezetter woord te houden. De Duitsers stelden overste Stroink aan als frontcommandant van het Legioen en maakten daarmee hun belofte aan de oude Seyffardt waar. Dit was meteen ook de laatste keer dat de bezetter zijn afspraken met betrekking tot het Legioen nakwam. Op 6 juli 1941 las de Befehlshaber tot zijn grote schrik in de krant dat vrijwilligers voor het Legioen zich konden melden op Stadhouderslaan 132 in Den Haag: het adres van SS-Ergänzungstelle 'Nordwest'. Daarnaast bemoeide ene SS-Hauptsturmführer Karl Leib zich in toenemende mate met de oprichting van de eenheid. Seyffardt protesteerde, maar vond bij niemand gehoor.

De verwachting dat de persoon Seyffardt voor een grote toestroom van vrijwillgers en vooral ook Nederlandse officieren op gang zou brengen, bleek onjuist. Slechts enkele tientallen Nederlandse officieren waren bereid toe te treden tot het Legioen. Ook waar het ging om de gewone vrijwilligers liep het bepaald geen storm. De facade van een geheel Nederlands Legioen, door de SS opgetrokken, werkte maar gedeeltelijk.

Het waren vooral de NSB'ers die op grote schaal gehoor gaven aan de oproep om in het Legioen tegen het bolsjewisme ten strijde te trekken. De pogingen van Mussert om vat te krijgen op het Legioen door zoveel mogelijk NSB'ers toe te laten treden vielen bij Seyffardt echter niet in goede aarde. Van een werkelijke NSB invloed op de gang van zaken rond het Legioen is overigens nooit sprake geweest. Het was en bleef de Waffen-SS die de touwtjes stevig in handen had.

Seyffardt overhandigt de Legioensstandaard aan Zondervan van de WA
Dit ging uiteraard ten koste van de taken van Seyffardt. Waar aanvankelijk aan hem was beloofd dat hij sterke mate betrokken zou worden bij alles wat met het Legioen te maken had, bleek al snel dat Seyffardt genoegen moest nemen met een ceremoniële functie. De Befehlshaber zou nooit het bevel voeren. Seyffardt nam zo nu en dan eens een parade af van naar het front vertrekkende legionairs. Dat hij hier weinig gelukkig mee was, spreekt vanzelf. Een diepe teleurstelling maakte zich meester van de luitenant-generaal, hij werd zelfs niet in de gelegenheid gesteld 'zijn jongens' aan het front te bezoeken. In maart 1942 deelde Seyffardt aan Rauter en Seyss-Inquart mede dat hij zich ontdeed van zijn functie als Befehlshaber. Waarschijnlijk heeft hij zich toch weer laten ompraten want kort daarna kondigde hij aan toch te blijven.

Seyffardt behield deze functie tot 6 februari 1943 toen hij overleed aan zijn verwondingen die hij de dag ervoor op was gelopen toen leden van een verzetsgroep hem in zijn eigen huis neerschoten.

Bronnen: (zie literatuur voor volledige titels) R. Havenaar, Anton Adriaan Mussert; R. Havenaar, De NSB tussen nationalisme en volkse solidariteit; J. Meyers, Mussert een politiek leven; D. Barnouw, Rost van Tonningen; L. de Jong, Het koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog; NKCA In't Veld, De SS en Nederland; Van der Zee, Voor Führer, volk en vaderland; De Jonge, Het Nationaal-Socialisme in Nederland.



  Tekst: EM © 2000 - 2009 vragen en/of opmerkingen: mail
  The symbols on this site serve no political or ideological purpose. The author has no intention to promote any political or ideological ideas.